Dyrektywa LVD to jeden z podstawowych aktów prawnych Unii Europejskiej dotyczących bezpieczeństwa urządzeń elektrycznych. Jeżeli producent, importer lub dystrybutor wprowadza na rynek UE sprzęt elektryczny pracujący w określonym zakresie napięcia, powinien wiedzieć, czym jest dyrektywa niskonapięciowa, jakie produkty obejmuje i jakie obowiązki wynikają z jej stosowania. Braki w oznakowaniu produktu elektrycznego - znakiem CE, informującym o spełnieniu założeń dyrektywy mogą mieć surowe konsekwencje, włącznie z wycofaniem produktu z obrotu.
Obecnie podstawowym aktem prawnym jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/35/UE z 26 lutego 2014 r., określana jako Low Voltage Directive, czyli LVD. Jej prawidłowe zastosowanie ma znaczenie między innymi dla oceny zgodności produktu oraz możliwości oznakowania go znakiem CE.
Dyrektywa LVD 2014/35/UE określa wymagania dotyczące bezpieczeństwa sprzętu elektrycznego przeznaczonego do stosowania w określonych granicach napięcia. Jej celem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony ludzi, zwierząt domowych oraz mienia przed zagrożeniami związanymi z użytkowaniem urządzeń elektrycznych.
Przepisy nie sprowadzają się wyłącznie do ochrony użytkownika przed porażeniem prądem. Konstrukcja produktu powinna uwzględniać również inne zagrożenia mogące wynikać z jego normalnego użytkowania oraz dających się przewidzieć warunków eksploatacji.
W praktyce LVD jest bardzo istotna dla producentów oraz importerów urządzeń elektrycznych. Spełnienie jej wymagań może być jednym z warunków legalnego wprowadzenia danego produktu na rynek Unii Europejskiej.
Nazwa „dyrektywa niskonapięciowa” może być nieco myląca, ponieważ nie oznacza ona wszystkich produktów wykorzystujących niskie napięcia. Dyrektwywa LVD ma ściśle określony zakres.
Dyrektywa 2014/35/UE zasadniczo dotyczy sprzętu elektrycznego przeznaczonego do użytkowania przy napięciu znamionowym:
Oznacza to, że typowe urządzenie zasilane bezpośrednio napięciem sieciowym 230 V AC zasadniczo znajduje się w zakresie napięciowym LVD. Nie należy jednak automatycznie zakładać, że każdy produkt zasilany napięciem niższym niż 50 V AC albo 75 V DC nie podlega żadnym wymaganiom dotyczącym bezpieczeństwa. Zastosowanie mogą mieć inne regulacje unijne, zależnie od rodzaju i przeznaczenia produktu.
Zakres produktów objętych dyrektywą niskonapięciową jest szeroki. W praktyce mogą to być zarówno kompletne urządzenia elektryczne, jak i określony osprzęt przeznaczony do pracy w zakresie napięcia przewidzianym przez LVD.
Mogą do nich należeć między innymi urządzenia gospodarstwa domowego, zasilacze, elementy instalacji elektrycznych, urządzenia grzewcze, sprzęt oświetleniowy czy różnego rodzaju urządzenia przemysłowe. W branży hydraulicznej oczywiście także pojawiają się takie urządzenia, jeśli są zasilane energię elektryczną w ramach podanych napięć jak pompy, czy sterylizatory UV do wody.
Kluczowe znaczenie ma jednak nie sama nazwa produktu, lecz jego konstrukcja, parametry elektryczne i przeznaczenie. Przed zastosowaniem LVD należy więc przeprowadzić analizę konkretnego wyrobu i sprawdzić również, czy nie znajduje się on w grupie wyłączeń przewidzianych przez dyrektywę - albowiem jak to z przepisami unijnymi bywa - nie zawsze są one uproszczone i istnieje szereg wyjątków.
Dyrektywa przewiduje określone wyłączenia. W załączniku II do dyrektywy 2014/35/UE wymieniono sprzęt i zjawiska znajdujące się poza jej zakresem.
Dotyczy to m.in. określonego sprzętu elektrycznego przeznaczonego do użytkowania w atmosferze potencjalnie wybuchowej, niektórych urządzeń radiologicznych i medycznych, części elektrycznych wind, liczników energii elektrycznej, niektórych wtyczek i gniazd do użytku domowego, urządzeń do sterowania ogrodzeniami pod napięciem oraz specjalistycznego sprzętu elektrycznego przeznaczonego do stosowania na statkach, w samolotach lub kolei, jeśli spełnione są warunki określone w przepisach.
Dlatego przy ocenie produktu nie wystarczy sprawdzić jego napięcia znamionowego. Trzeba również ustalić przeznaczenie urządzenia oraz zweryfikować ewentualne wyłączenia.
Dyrektywa niskonapięciowa jest jedną z regulacji związanych z oznakowaniem CE. Jeżeli produkt podlega LVD, producent przed wprowadzeniem go do obrotu powinien przeprowadzić odpowiednią procedurę oceny zgodności i upewnić się, że urządzenie spełnia zasadnicze wymagania bezpieczeństwa. Jeśli firma sprzedająca pozyskuje urządzenia od innego dostawcy - powinna upewnić się, że produkt posiada oznakowanie CE, a dostawca jest w stanie wuystawić odpowiedni dokument, tzw. deklarację zgodności CE.
Po wykazaniu zgodności producent sporządza deklarację zgodności UE oraz umieszcza oznakowanie CE. Trzeba przy tym pamiętać, że dla jednego produktu może obowiązywać jednocześnie więcej niż jeden unijny akt prawny.
Np. do lamp UV - stosuje się zwykle nie tylko dyrektywę niskonapęciową, ale także dyrektywę RoHS. Wówczas deklaracje zgodności powinny być bardziej rozbudowane i wykazywać spełnienie przed produkt wytycznych wszystkich wymaganych dyrektyw. Czy muszą? Tak, powinny, ponieważ jeśli nie są zgodne z unijnymi dyrektywani - nie powinny być dopuszczone do obrotu.
W zależności od urządzenia konieczna może być więc analiza nie tylko LVD, lecz również np. przepisów dotyczących kompatybilności elektromagnetycznej (EMC), urządzeń radiowych (RED) czy ograniczenia stosowania określonych substancji niebezpiecznych (RoHS). W urządzeniach hydraulicznych zaś często występującą dyrektywą jest np. dyrektywa ciśnieniowa, tzw. PED.
Zwyczajowo wystawia ją producent, ale dopuszczalne są i często występują sytuacje, w których dystrybutor danego sprzętu może wystawić włąsną deklarację zgodności CE. W ten sposób może np. uniknąć zdradzania danych swojego dostawcy. Jest to jak najbardziej dopuszczalne, ale należy pamiętać, że deklaracji zgodności nie można wystawić nie mając pewności czy urządzenie przeszło dane badania lub atestację na spełnianie konkretnych norm. Jeśli nie przeszło - mogłoby to oznaczać poświadczenie nieprawdy. Dystrybutor może więc taką deklarację sporządzić i podpisać ją własnymi danymi - jeśli ma pewność, że w razie potrzeby będzie w stanie wykazać zgodność towaru z normami, np. podpierając się danymi dostarczonymi przez producenta.
Podstawowe wymagania bezpieczeństwa zostały opisane w załączniku I do dyrektywy 2014/35/UE. Sprzęt powinien być skonstruowany w taki sposób, aby po prawidłowej instalacji, konserwacji i użytkowaniu zgodnie z przeznaczeniem nie stwarzał niedopuszczalnego zagrożenia.
W praktyce analizuje się między innymi ryzyko porażenia elektrycznego, niebezpiecznego wzrostu temperatury, powstania łuku elektrycznego czy innych zagrożeń mogących spowodować obrażenia lub szkody. Uwzględnia się także odpowiednią izolację, odporność urządzenia na przewidywane warunki oraz zagrożenia wynikające z oddziaływań zewnętrznych.
Producent powinien więc patrzeć na bezpieczeństwo produktu jako na całość. Sam fakt zastosowania certyfikowanych komponentów nie oznacza automatycznie, że kompletne urządzenie spełnia wszystkie wymagania LVD.
Bardzo ważną rolę w ocenie zgodności urządzeń elektrycznych odgrywają normy zharmonizowane. Ich zastosowanie może dawać domniemanie zgodności z odpowiednimi wymaganiami bezpieczeństwa objętymi daną normą.
Nie istnieje jednak jedna uniwersalna norma LVD dla wszystkich urządzeń. Właściwą normę dobiera się do konkretnej kategorii produktu, jego konstrukcji oraz sposobu użytkowania.
Producent powinien również sprawdzić aktualność zastosowanych norm i ich status. Jest to szczególnie ważne w przypadku produktów pozostających na rynku przez wiele lat, ponieważ wykazy norm zharmonizowanych oraz ich odniesienia mogą ulegać zmianom.
Producent odpowiada za wykazanie zgodności produktu z wymaganiami mającymi do niego zastosowanie. W praktyce często oznacza to konieczność wykonania odpowiednich badań i pomiarów bezpieczeństwa elektrycznego zgodnie z normami właściwymi dla danego rodzaju urządzenia.
Zakres badań zależy od produktu. Mogą być sprawdzane m.in. izolacja, prąd upływu, wytrzymałość elektryczna, nagrzewanie, odporność na określone warunki pracy, konstrukcja obudowy czy zabezpieczenie przed dostępem do niebezpiecznych części.
Warto jednocześnie podkreślić, że LVD zasadniczo nie wymaga obowiązkowego uzyskania „certyfikatu CE” od zewnętrznej jednostki certyfikującej. To producent odpowiada za przeprowadzenie oceny zgodności i przygotowanie wymaganej dokumentacji. Zewnętrzne laboratorium może natomiast wykonać badania, które będą stanowiły ważny element dokumentacji technicznej i dowód zgodności produktu. Jeśli zewnętrzne jednostki certyfiukujące nie badały urządzenia - producent musi być w stanie wykazać wiarygodne działania dowodzące sprawdzenia danego urządzenia na zgodność z dyrektywą niskonapięciową - czy inną.
Szczególną uwagę na wymagania LVD powinni zwrócić importerzy produktów z państw spoza Unii Europejskiej. Samo oznaczenie CE umieszczone przez zagranicznego producenta nie powinno być traktowane jako wystarczający dowód, że wszystkie obowiązki zostały prawidłowo wykonane.
Importer ma własne obowiązki wynikające z przepisów. Powinien m.in. upewnić się, że producent przeprowadził właściwą procedurę oceny zgodności, przygotował dokumentację techniczną, urządzenie posiada wymagane oznakowanie, a do produktu dołączono odpowiednie dokumenty i informacje. Warto to wiedzieć już na etapie wstępnych porozumień, nie po zamówieniu towaru.
Jest to szczególnie istotne przy imporcie urządzeń elektrycznych bezpośrednio z Azji lub innych rynków pozaunijnych. Brak odpowiedniej dokumentacji może stać się problemem niezależnie od tego, czy na obudowie produktu znajduje się znak CE. Taki towar może być zatrzymany przy odprawie celnej i nie wpuszczony na teren UE.
Dyrektywa LVD 2014/35/UE nie powinna być traktowana wyłącznie jako formalność potrzebna do umieszczenia znaku CE. Jej podstawowym celem jest bezpieczeństwo użytkowników i ograniczenie ryzyka związanego z eksploatacją urządzeń elektrycznych.
Dla producenta lub importera prawidłowa ocena zgodności oznacza konieczność ustalenia, jakie przepisy dotyczą produktu, dobrania właściwych norm, wykonania wymaganych badań, przygotowania dokumentacji technicznej i deklaracji zgodności UE oraz prawidłowego oznakowania produktu.
Dlatego analizę wymagań LVD najlepiej rozpocząć już na etapie projektowania lub wyboru urządzenia do importu. Weryfikowanie zgodności dopiero w momencie rozpoczęcia sprzedaży może ujawnić problemy wymagające zmian konstrukcyjnych, dodatkowych badań lub uzupełnienia dokumentacji, co może znacząco opóźnić wprowadzenie produktu na rynek.
BLOG:
Jak działa uzdatnianie wody promieniami UV? Jak działają lampy UV do wody?
Czy dezynfekcja wody w ogóle jest potrzebna i dlaczego za pomocą UV?
Historia dezynfekcji wody promieniami UV - nowość czy stary wynalazek?
Warto stosować lampy UV do basenu? Dezynfekcja wody basenowej UV?
Lampa UV do wody w domu jednorodzinnym. Jak dobrać filtr UV do wody? Co trzeba wiedzieć?
Woda ze studni głębinowej. Potencjalne problemy i kwestia badań wody
Zostaw komentarz