Wymiennik płytowy to jedno z najbardziej efektywnych rozwiązań do chłodzenia brzeczki piwnej – zarówno w browarach rzemieślniczych, kraftowych jak i w tradycyjnym warzeniu domowym. Ma coraz więcej zwolenników - jego zastosowanie pozwala skrócić czas chłodzenia brzeczki, ograniczyć zużycie zimnej wody oraz poprawić bezpieczeństwo mikrobiologiczne całego procesu. Mniejsze ryzyko skażenia i utraty warki. W praktyce oznacza to lepszą jakość piwa i większą powtarzalność warzenia, a dla piwowara - oszczędność czasu.
W odróżnieniu od chłodnic zanurzeniowych dp piwa, wymiennik płytowy działa przepływowo. Brzeczka nie stoi w kotle podczas chłodzenia, lecz przepływa przez urządzenie i trafia już schłodzona bezpośrednio do fermentora. Przy prawidłowo dobranym modelu (w stosunku do wielkości naszej warki) brzeczka powinna być schłodzona od razu po przepłynięciu przez wymiennik - aż do pożądanych 20 stopni Celsjusza, nawet jeśli początkowa temperatura przekracza 105 stopni Celsjusza.
Oryginalnie urządzenie wywodzi się z techniki grzewczej - ale w rzeczywistości ma wiele zastosowań, także chłodniczych. Pomału wymiennik płytowy staje się standardowym typem chłodnicy do piwa wśród piwowarów amatorów.
Zasada działania opiera się na wymianie ciepła pomiędzy dwoma mediami: gorącą brzeczką i zimną wodą. Wymiennik ma 2 kanały - media przepływają one w przeciwnych kierunkach (tzw. zasada przeciwprądu), co maksymalizuje efektywność odbioru ciepła.
Wewnątrz wymiennika znajdują się cienkie, profilowane płytki ze stali nierdzewnej. Tworzą one wąskie kanały, dzięki którym powierzchnia wymiany ciepła jest bardzo duża przy niewielkich rozmiarach urządzenia (wymiennik do piwa jest urządzeniem kompaktowym, bardzo wygodnym w przechowywaniu, a jego waga nie powinna przekraczać 3-4 kg jeśli mówimy o urządzeniach stosowanych do klasycznych warek domowych). Efekt jest taki, że brzeczka może zostać schłodzona z ~100°C do temperatury fermentacji nawet w jednym przejściu.
✅ Po zastosowaniu wymiennika ciepła jako chłodnicy brzeczki - możemy przejść w zasadzie od razu do następnych etapów produkcji naszego piwa.
Gdybyśmy mieli się zastanowić jakie aspekty przeważają na korzyść wymiennika płytowego i dlaczego jest to lepsza chłodnica do brzeczki niż np. chłodnice zanurzeniowe - to mamy szereg aspektów, mniej lub bardziej znaczących. Ostateczne podsumowanie wypada jednak znacznie na korzyść wymienników płytowych.
Największą zaletą wymiennika płytowego jest szybkość działania. Chłodzenie brzeczki odbywa się w czasie transferu do fermentora, co eliminuje konieczność długiego oczekiwania. To czasem wiele godzin oszczędności, możemy inaczej rozplanować dzień.
Błyskawiczne schłodzenie w czasie transportu do fermentatora to nie tylko wygoda, ale też realne ograniczenie ryzyka zakażenia brzeczki piwnej. Każdy komu się to przytrafiło zdaje sobie sprawę jak frustrująca i rozczarowująca jest konieczność spisania na straty całej warki.
Oczywiście pojawia się aspekt prawidłowego odkażania wymiennika ciepła - bo jak wiadomo każda chłodnica do brzeczki musi być sterylna, ale to nie jest bardzo wymagające. O tym później.
Drugim ważnym aspektem jest oszczędność wody. Przy odpowiedniej konfiguracji można uzyskać bardzo dobre efekty przy stosunkowo niewielkim jej zużyciu. Często jest to nawet kilkakrotnie mniej wody niż w przypadku stosowania chłodnic zanurzeniowych.
Warto tu zwrócić uwagę na prostą zasadę - im większy wymiennik, tym sprawniejszy. Oznacza to, że w odpowiednio przewymiarowanych wymiennikach mamy możliwość zejścia do minimum z potrzebną objętością wody. Jeśli warzymy często - to jest realna oszczędność. Ale o samym doborze za chwilę.
Dodatkowo urządzenie zajmuje mało miejsca i łatwo wpasowuje się w nawet niewielkie stanowiska warzelnicze. Nie musimy mieć uwzględniać większego miejsca na przechowywanie wymiennika ciepła, jego gabaryty pozawalają w zasadzie na schowanie go nawet w szufladzie.
Dobór wymiennika do chłodzenia brzeczki powinien być uzależniony od kilku czynników: objętości warki, tempa przepływu oraz temperatury wody chłodzącej. To nie jest miejsce na przesadne oszczędności – zbyt mały model będzie po prostu niewydajny, będzie potrzebował więcej wody, albo nie będzie w stanie obsłużyć pełnego schłodzenia piwa w czasie jednego przepływu. A nie zaoszczędzimy sporo na samej cenie wymiennika.
Wzorcowym wymiennikiem dla warek domowych jest model o parametrach zbliżonych do wymiennika Nordic Tec Ba-23-30 z powierzchnią 0,69m² i przyłączami 3/4" cala.
❌ Absolutnie należy unikać wymienników ciepła 12, 16 czy 18 płytowych. Z reguły nie będą miały one odpowiedniej powierzchni płyt (chyba, że płyta była by dużych rozmiarów, ale odnosząc się do znajomości realiów rynkowych nie ma na rynku odpowiednich rozwiązań z tak małą ilością płyt). Ilość płyt - a ściślej ich powierzchnia, decyduje o wydajności. Czasem wystarczy dołożyć 50, 70 czy 100 złotych aby otrzymać chłodnicę do piwa, która będzie działać perfekcyjnie.
Najczęściej wymienniki są wykonane ze stali nierdzewnej lutowanej miedzią. Jednak stali nierdzewnej są różne rodzaje - nie każda jest tak samo sterylna i tak samo nieprzystępna dla bakterii. Toteż bardzo często sprzedawcy niechętnie podają szczegółową specyfikację materiału, gdy jest to stal gorszej jakości.
Warto zaznaczyć - stal nierdzewna 304 to gorszy i tańszy odpowiednik, który jest korzystniejszy z punktu widzenia flory bakteryjnej, która mogła by się łatwiej rozwijać na powierzchni płyt pomiędzy warkami. Tego nie chcemy.
✅ Absolutnym standardem powinna być stal nierdzewna 316 - taka jaką stosuje się w przemyśle spożywczym, która spełnia wszystkie standardy i jest uznawana za środowisko niesprzyjające bakteriom.
Wymiennik płytowy jest bardzo prosty w obsłudze, w samym procesie, zanim przejdziemy do czynności kończących chłodzenie - są tylko 2 proste zasady
Przed wymiennikiem można zastosować filtrację jeśli spodziewamy się dużych grudek w brzeczce – najlepiej hop stoper, filtr siatkowy lub inny separator osadów. Bez tego bardzo łatwo o zapchanie kanałów - choć cząstki do 2mm w większości wymienników płytowych nie powinny być problemem.
W warkach domowych w zasadzie używanie pomp mija się z celem, wystarczy aby chłodnica do piwa była niżej niż pojemnik z gorącą brzeczką i możemy wykorzystać siłę grawitacji.
✅ Więcej nt testów jednego z wymienników marki Nordic Tec, konkretnie modelu Ba-23-20 znajdziesz w materiale przygotowanym przed kilkoma laty przez firmę Piwowarz - Wideo.
Odkażenie wymiennika po zakończeniu warzenia piwa to jeden z najważniejszych aspektów, którego nie można bagatelizować i nie wolno o tym zapomnieć. Wymiennik płytowy jest urządzeniem zamkniętym, więc nie ma możliwości jego rozkręcenia. Całe czyszczenie odbywa się poprzez odpowiednie płukanie.
Po każdym użyciu należy przepłukać urządzenie gorącą wodą, a następnie zastosować środki czyszczące (np. alkaliczne) oraz dezynfekujące. Warto również co jakiś czas wykonać płukanie wsteczne, które pomaga usunąć zalegające zanieczyszczenia.
Czyszczenie wymienników ciepła płytowych w większości zastosować jest wskazane. Zdecydowanie przedłuża żywotność urządzenia - czy to w układzie ciepłej wody w kamperze czy w instalacji CO. Jednakże w warzeniu piwa jego rola jest dużo bardziej znacząca, tu po prostu nie możesz tego pominąć, ponieważ resztki brzeczki w kanałach będą fermentować co spowoduje ogromne ryzyko przy następnej warce.
Najczęstszy problem to brak odpowiedniej filtracji przed urządzeniem - jeśli nasza brzeczka zawiera duże pozostałości chmielu. Resztki chmielu i osady białkowe mogą zapychać kanały wymiennika, co mogłoby ograniczyć jego wydajność.
Drugim błędem jest zbyt szybki przepływ brzeczki – jeśli przepływ jest za duży, chłodzenie nie będzie skuteczne. Warto znaleźć balans między wydajnością a temperaturą wyjściową. Zawsze można spowolnić przepływ brzeczki w prosty sposób - np. w warunkach domowych wystarczy zapiąć spinacz na węża, którym płynie brzeczka. Ewentualnie nieco droższym rozwiązaniem jest montaż zaworów kulowych na wejście wymiennika - co pozwoli na dokładną regulację przepływu.
Problem ten nie występuje, gdy wymiennik jest odpowiednio przewymiarowany, stąd należy pamiętać o prawidłowym doborze.
Trzeci błąd to niedokładne czyszczenie. Nawet niewielkie ilości pozostałości mogą prowadzić do infekcji i zepsucia całej warki. I to jest chyba jedyna wada wymiennika ciepła jako chłodnicy do brzeczki - ale nie ma powodu by ten problem demonizować, nie jest to bardzo trudne aby odpowiednio wymiennik odkazić po zakończeniu chłodzenia.
Jeśli zależy Ci na szybkim, efektywnym i powtarzalnym chłodzeniu brzeczki, wymiennik płytowy jest zdecydowanie najlepszym wyborem. Wymaga nieco więcej uwagi przy czyszczeniu i przygotowaniu instalacji, ale w zamian oferuje parametry, których nie da się osiągnąć klasycznymi metodami. Te kilka zaoszczędzonych godzin powoduje, że w zasadzie korzyści są ogromne.
To rozwiązanie szczególnie polecane osobom, które chcą wejść poziom wyżej w warzeniu piwa i mieć większą kontrolę nad całym procesem. Jeśli Twoja przygoda z warzeniem piwa nie jest jednorazowa i wiesz, że będziesz to od czasu do czasu robić - to prędzej czy później warto będzie mieć to akcesorium.
BLOG:
Niedowymiarowanie wymiennika ciepła - co to oznacza w praktyce?
Przewymiarowanie wymiennika ciepła - czemu to służy?
Izolacja termiczna wymiennika ciepła płytowego - czy jest potrzebna? Czy coś realnie zmienia?
Jaki wymiennik ciepła do basenu?
Jak dobrać wymiennik ciepła do kotła gazowego?
Jak prawidłowo podłączyć wymiennik płytowy Nordic Tec? Czy można zamienić kierunki przepływów z tabliczki znamionowej?
Zostaw komentarz