Pompy ciepła to nowoczesne urządzenia, które pozwalają efektywnie ogrzewać i chłodzić budynki, korzystając z energii z otoczenia. Są promowane i w zasadzie już postrzegane jako ekologiczna alternatywa dla tradycyjnych systemów grzewczych. Jednak, aby w pełni ocenić ich wpływ na środowisko, należy zwrócić uwagę na parametry związane z używanymi w nich czynnikami chłodniczymi. Obok współczynnika GWP jednym z kluczowych wskaźników jest ODP.
ODP to skrót z angielskiego Ozone Depletion Potential, co tłumaczy się jako „potencjał niszczenia warstwy ozonowej”. Jest to wartość liczbową określającą, w jakim stopniu dany gaz przyczynia się do degradacji ozonu w atmosferze. Chodzi oczywiście o gaz użyty w pompie ciepła jako czynnik roboczy, nazywany często potocznie freonem (nie zawsze ściśle). Właściwie wskaźnik ODP odnosi się więc bardziej do czynnika chłodniczego użytego w pompie ciepła, niż do samej pompy.
Skala liczbowa wskaźnika ODP - jest ustalana w odniesieniu do czynnika CFC-11, dla którego ODP wynosi 1. Jeśli więc inny czynnik ma ODP = 0,1, oznacza to, że jego wpływ na warstwę ozonową jest dziesięciokrotnie mniejszy niż w przypadku CFC-11. Albo prościej - z punktu widzenia ekologii - im ODP jest niższe - tym lepiej. Najlepiej niech wynosi 0 (co jest możliwe).
Czynniki chłodnicze stosowane w pompach ciepła są odpowiedzialne za przenoszenie energii cieplnej w układzie - bez nich działanie pompy ciepła nie jest możliwe. W przeszłości używano gazów, które miały wysoki ODP, takich jak stary R12 czy R22, co prowadziło do niszczenia warstwy ozonowej. Jeszcze w czasach, gdy pompy ciepła raczkowały - w latach 70-tych i 80-tych XX wieku odkryto, że warstwa ozonu w atmosferze ziemskiej zmniejsza się. Wówczas gazy te nie były stosowane głównie w pompach ciepła - jako, że te urządzenia prawie nie występowały na szerokim rynku. Pojawiały się częściej np. w lodówkach czy w klimatyzacjach. W odpowiedzi na szybką degradację warstwy ozonu kraje Zachodu, pod przewnictwem Kanady - z wykorzystaniem struktur OZN doprowadziły do podpisania w 1987 tzw. Protokołu Montrealskiego, w którym szerego krajów zdecydował się zobowiązać do rezygnacji ze stosowania czynników chłodniczych z wysokim ODP. W 1987 w Montrealu protokół podpisało 47 krajów - w tym USA i ZSRR - a także wiele mniejszych państw, jak Polska. Później podpisały go kolejne państwa, dziś obejmuje w zasadzie cały świat (197 krajów).
Tak więc - obecnie obowiązujące regulacje – m.in. te, które wprowadził Protokół Montrealski – zakazują stosowania substancji o znaczącym potencjale niszczenia ozonu, dlatego nowoczesne pompy ciepła korzystają z czynników o ODP równym 0.
Większość obecnie stosowanych czynników chłodniczych w pompach ciepła, takich jak R410A, R32 czy R290 (propan), charakteryzuje się zerowym ODP. Oznacza to, że nawet w przypadku nieszczelności i przedostania się czynnika do atmosfery, nie będzie on bezpośrednio powodował niszczenia warstwy ozonowej. Jednak należy pamiętać, że te same czynniki mogą mieć wysoki wskaźnik GWP, wpływając na efekt cieplarniany - bo ODP nie jest jedynym współczynnikiem decydującym o tym czy dane urządzenie jest przyjazne dla świata.
Współczynnik ODP (Ozone Depletion Potential) został wprowadzony pod koniec lat 70. XX wieku, kiedy naukowcy zaczęli dokładniej badać wpływ freonów i innych substancji halogenowanych na warstwę ozonową.
Jako pierwszy pojęcie ODP opisał prof. Mario Molina i prof. F. Sherwood Rowland w 1974 roku w swojej pracy naukowej, w której wykazali, że związki CFC (chlorofluorowęglowodory) mogą powodować rozpad ozonu w stratosferze. Wskaźnik ODP stał się powszechnie używany w latach 80., gdy rozpoczęły się międzynarodowe działania na rzecz ochrony ozonu, zwłaszcza w ramach Protokołu Montrealskiego z 1987 roku. Dziś mówi się o nim nieco mniej niż np. o wskaźniku GWP (określającym wpływ gazu na tworzenie efektu cieplarnianego), ale może mieć to związek z tym, że po podpisaniu Protokołu Montrealskiego jednak większość krajów skutecznie podjęła działania mające na celu ograniczenie i wycofanie gazów z wysokiem współczynnikiem ODP (nawet jeśli zajęło to trochę czasu). Dziś pojawiają się już raporty naukowe, które odnotowują odbudowę warstwy ozonowej, a nawet, że przed rokiem 2100 można ona osiągnąć rozmiary porównywalne do stanu z roku 1970, pomimo trwającego rozwoju technologicznego.
ODP to istotny parametr z punktu widzenia ochrony środowiska, określający wpływ czynnika chłodniczego na warstwę ozonową. W nowoczesnych pompach ciepła ODP zazwyczaj wynosi 0, co jest zgodne z międzynarodowymi regulacjami i celami ekologicznymi. Mimo to wybierając pompę ciepła, warto analizować nie tylko ODP, ale i GWP, aby urządzenie było zarówno bezpieczne dla warstwy ozonowej, jak i miało minimalny wpływ na zmiany klimatyczne.
BLOG:
Sprawdź także - wymienniki ciepła do czynników Nordic Tec:
Ciekłe czynniki cieplne - czyli woda czy glikol? A może coś innego? Czym zalać instalację?
Jaki wymiennik płytowy do pompy ciepła?
Zamarzanie pompy ciepła - przyczyny, skutki
Jak działa pompa ciepła powietrze?
Wymiennik freonowy - charakterystyka, zasady działania, budowa
Wymiennik płytowy do klimatyzacji - co warto wiedzieć?
Zostaw komentarz